SİSTİNOZ


Genel Bilgi, Genetik Değişiklikler/Etken Faktörler

Sistinoz nadir görülen, sistin adlı amino asidin böbrek, göz, karaciğer, pankreas ve beyin gibi organlarda birikimi yüzünden ortaya çıkan multisistematik genetik bir rahatsızlıktır. Hastalık, nefropatik sistinoz, orta sistinoz ve nefropatik olmayan (veya oküler) sistinoz olmak üzere üçe ayrılmaktadır. Hastalığın yaş aralığı, semptomları ve çeşidi kişiden kişiye değişmektedir. Nefropatik sistinoz bebeklik döneminde ortaya çıkan, en yaygın görülen ve en tehlikeli sistinoz formudur. Erken teşhis ve teşhisi takip eden tedavi süreci hastalığın ilerlemesini ve semptomların görülme sıklığını önemli derece etkilemektedir. Böbrek ve gözler en çok etkilenen organlardır. Nefropatik sistinoz veya orta sistinoz hastaları bir süre sonra mecburi böbrek nakli olmak zorundadır. Nefropatik olmayan (veya oküler) sistinoz sadece gözdeki korneaları etkilemektedir.

Belirti ve Semptomlar

Medikal terminoloji Genel adı
Hastaların %80 ila % 99’u bu semptomları göstermektedir  
Aminoasidüri İdrarda yüksek amino asit seviyesi
Korneada opaklık  
Dehidrasyon  
Ergenlik döneminde gelişimde gecikme  
Kilo alamama  
Yorgunluk  
Hipokalmei Kanda düşük Potasyum seviyesi
Hipofosfatemi Kanda düşük Fosfat seviyesi
Hipotiroidi Tiroidin normalden az çalışması
Kas zayıflığı  
Miyopati Kas dokusu hastalığı

Nefrojenik diabetes insipidus
 
Nefropati  
Fotofobi Gözde ışığa karşı aşırı hassasiyet
Polidipsi Aşırı susuzluk
Proteinüri Urinde yüksek protein seviyesi
Renal tübüler fonksiyon bozukluğu Böbreklerde filtre yapan yapıların anormal fonksiyonu
Kısa boy  
Stereotypy Tekrarlayan hareketler
Type I diabetes mellitus Type 1 diyabet
Kusma  
Medikal terminoloji Genel adı
Hastaların %30 ila % 79’u bu semptomları göstermektedir  
Böbrek yetmezliği  
Retinopati iltihaplanmayan retina hastalığı
Raşitizm Zayıf ve yumuşak kemikler
Medikal terminoloji Genel adı
Hastaların %5 ila % 29’u bu semptomları göstermektedir  
Anormal pyramidal semptomlar  
Kranial sinir felci  
Dysphasia  
Ateş  
Yürüyüş bozukluğu  
Hafif zihinsel engel  
Malabsorption bağırsakların belirli besinleri sindirememesi
Portal hipertansiyon  
Görme bozukluğu  
Medikal terminoloji Genel adı
Hastaların %1 ila %4’u bu semptomları göstermektedir .  
Körlük  
Serebral Kalsifikasyon Kalsiyumun beyinde anormal depolanması
Diabetes mellitus  
Erkek hipogonadizm Erkek eşeysel bezininde foksiyonel azalma
Ağız-Yutak disfaji Yutkunmada zorluk
Birincil hipotriodi  
Renal Fanconi syndrome  
5.seviye kronik böbrek rahatsızlığı  

Genetik Görülme Sıklığı

100.000 ila 200.000 kişide bir görülmektedir. Birleşik Krallık ve Fransa’da ise  hastalığın görülme olasılığı yüksek ve 26.000de bir dir.

Kalıtım Paterni/Deseni

  Hastalık otozomal çekinik gen ile taşındığından, kişinin belirti ve semptomları göstermesi için hastalığa ait mutasyona uğramış iki aleli de taşıması gerekmektedir.

Teşhis Yöntemleri ve Tedaviler

Teşhis;

  • Öncelikle hastalıkla özdeşleşmiş belirti ve semptomlara bakılır.
  •  Sonrasında klinik testler ile beyaz kan hücrelerindeki (polimorfonükleer lökositler) sistin seviyesi ölçülür.
  • Hastalık Fanconi sendromuyla benzerlik gösterdiği için, idrar testinde görülen mineral, amino asit, su, karnitin gibi değerlerin fazla düşük olması Falconi sendromu belirtilerindendir.Bu şekilde hastalığın diğer hastalılarla karıştırılmaması ve uygun tedavi uygulanabilmesi mümkündür.
  • Deneyimli bir göz doktoru tarafından yarık lamba (slit lamp) adı verilen bir yüksek çözünürlüklü mikroskop kullanılarak,korneadaki sistin kristallerini açığa çıkarılabilmektedir.
  • Genetik testler sonucu CTNS genindeki mutasyonlar ortaya çıkarılabilmektedir
  • Ayrıca hastalığı taşıma riski olan bebeklerde prenatal tanı, amniyotik sıvıdan alınan örnekte sistin seviyesi ölçülerek de konulabilmektedir.Anne karnında hastalık riski taşıyan bebeklerde ayrıca,koryonik villus örneklemesi olarak bilinen ve yine sistin seviyesini ölçmeyi amaçlayan bir testle tanı koyulabilmektedir.

Tedavi seçenekleri ;

  • Vitamin ve elektrolit takviyesi tedavi olarak uygulanabilmektedir.
  • İndomethacin ilacı genel durumu koruma ve büyümeyi sağlamaktadır.
  •       Cysteamine (her gün 1.3 g/m2 yada 1.9 g/m2 ‘lık doz halinde günde 4 kez ) lizozomlardaki sistin miktarını düşürerek hastalığın ilerlemesini yavaşlatabilir ve hatta durdurabilir. Sisteaminin yan etkileri arasında gastrointestinal semptomlar, ağız kokusu, ter kokusu ve alerjik reaksiyonlar bulunur.Kullanılan bazı ilaçlar;
  1. Cysteamine hydrochloride (Marka: Cystaran) – Sigma-Tau Pharmaceuticals, Inc. Tarafından üretilmektedir.
    FDA(Yiyecek ve İlaç Yönetimi) tarafında onaylanan göstergeye göre Sistinoza sahip bireylerde korneada biriken sistin kristalleri tedavisi için kullanılmaktadır
    (National Library of Medicine Drug Information Portal)
  2. Cysteamine enteric coated (Marka: Procysbi) -Horizon Pharma USA, Inc. Tarafından üretilmektedir.
    FDA(Yiyecek ve İlaç Yönetimi) tarafında onaylanan göstergeye göre 1 yaş ve üstü çocuk ve yetişkinlerde nefrotik sistinozla mücadele için kullanılmaktadır.
    (National Library of Medicine Drug Information Portal)

Hastalıkla İlişkili Genler

Hastalık CTNS geninde oluşan mutasyonlardan kaynaklanmaktadır. CTNS genindeki mutasyonlar, hücrede taşıma görevinde bulunan cystinosin proteinin deformasyona uğramasına neden olur. Normal şartlarda cystinozin hücre içinde bulunan hazmetme ve geri dönüştürmeden sorumlu organel olan lizozomdan sistin moleküllerini atmakla yükümlüdür. Cystinosinin deforme yahut eksik olma durumunda sistin lizozom içerisinde birikir ve kristalleşir. Sistin kristalleşmesi lizozomun hareketlerini engellediğinden böbrek göz gibi organları etkiler.

Hastalığın Diğer İsimleri

Sistin Depo Hastalığı

-Sistin Hastalığı

Kaynakça

https://www.omim.org/entry/219750?search=cystinosis&highlight=cystinosi
https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/6236/cystinosis​
https://www.orpha.net/consor/cgibin/Disease_Search.phplng=EN&data_id=11&Disease_Disease_Search_diseaseGroup=Cystinosis&Disease_Disease_Search_diseaseType=Pat&Disease(s)/group%20of%20diseases=Cystinosis&title=Cstinosis&search=Disease_Search_Simple
https://rarediseases.org/rare-diseases/cystinosis/